IPS ODDZIAŁ W KRAKOWIE

Poniżej prezentowany referat został wygłoszony przez autora podczas X Międzynarodowej Konferencji Naukowej "Innowacyjne materiały i technologie w przemyśle obuwniczym i skórzanym" (MAT-ECO-SHOES 2008), która odbyła się w Krakowie w dniach 27-28 listopada 2008 r. oraz opublikowany w materiałach konferencyjnych. Organizatorem konferencji był krakowski Oddział Instytutu Przemysłu Skórzanego przy współpracy z Stowarzyszeniem Włókienników Polskich. Sponsorami konferencji byli: Międzynarodowa Sieć Naukowa "Tekstylia i Zdrowie" (TEXMEDECO.NET) oraz firma NANOPAC

W referacie przedstawiono podstawowe informacje dotyczące Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE.

The text draw the fundamental informations relating to regulation (EC) No 1907/2006 of the European Parliament and of the Council of 18 December 2006 concerning the Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals (REACH), establishing a European Chemicals Agency, amending Directive 1999/45/EC and repealing Council Regulation (EEC) No 793/93 and Commission Regulation (EC) No 1488/94 as well as Council Directive 76/769/EEC and Commission Directives 91/155/EEC, 93/67/EEC, 93/105/EC and 2000/21/EC

Co to jest REACH?
REACH to nazwa rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego bezpiecznego stosowania chemikaliów, poprzez ich rejestrację i ocenę oraz w niektórych przypadkach udzielanie zezwoleń i ograniczenia handlu i stosowania niektórych chemikaliów (obowiązujący tekst znajduje się na stronie o adresie http://eur-lex.europa.eu/pl/index.htm – Dz. U. L 136 z 29.05.2007 r. lub na stronie Ministerstwa Gospodarki: http://www.mg.gov.pl/REACH/ w zakładce „Tekst rozporządzenia”). REACH to akronim utworzony z pierwszych liter słów angielskich występujących w tytule rozporządzenia:

• Registration (rejestracja),

• Evaluation (ocena, badania),

• Autorisation of Chemicals (autoryzacja, dopuszczenie substancji chemicznej do obrotu).

Rozporządzenie REACH weszło w życie 1 czerwca 2007 r., obowiązuje bezpośrednio bez potrzeby wprowadzania go do prawa polskiego. Oznacza to, iż dla jego obowiązywania w polskim porządku prawnym nie jest konieczne wydanie żadnych aktów prawa krajowego. W przypadku konfliktu pomiędzy treścią rozporządzenia a treścią polskich przepisów prawnych pierwszeństwo ma treść rozporządzenia REACH. W praktyce oznacza to, iż należy powstrzymać się od stosowania przepisu prawa polskiego niezgodnego z rozporządzeniem REACH, a należy zastosować się do dyspozycji zawartej w treści rozporządzenia REACH. Nie oznacza to, iż z polskiego prawa znikają dotychczasowe akty prawne (ustawy, rozporządzenia itp.), które regulowały zakres spraw objęty treścią rozporządzenia REACH. Należy podkreślić, iż dotychczasowe wspólnotowe regulacje w zakresie chemikaliów przyjmowały zazwyczaj postać dyrektyw. Tym samym były implementowane do prawa polskiego za pomocą krajowych aktów prawnych (ustawa z 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych).
Podstawowymi celami systemu stworzonego przez rozporządzenie REACH jest ochrona zdrowia ludzkiego i ochrona środowiska naturalnego a także wzmocnienie konkurencyjności europejskiego przemysłu chemicznego na rynku globalnym oraz ograniczenie do minimum badań na zwierzętach i uzyskanie pełnej zgodności z zobowiązaniami UE w ramach Światowej Organizacji Handlu.

Co reguluje rozporządzenie REACH?
Rozporządzenie REACH reguluje obrót chemikaliami na terenie Wspólnoty. Przez pojęcie Wspólnoty w rozporządzeniu rozumie się państwa Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Niemcy, Estonia, Grecja, Hiszpania, Finlandia, Francja, Węgry, Irlandia, Włochy, Litwa, Łotwa, Luksemburg, Malta, Holandia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowenia, Szwecja, Słowacja, Wielka Brytania) a ponadto również tzw. kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego – EOG - tzn. Islandię, Liechtenstein i Norwegię (z wyłączeniem Szwajcarii), które traktowane są jako państwa, na terenie których rozporządzenie REACH obowiązuje w tym samym stopniu, jak w pozostałych 27 państwach UE. Przepisom rozporządzenia REACH podlegają w zasadzie wszystkie chemikalia, jednakże szereg chemikaliów, takich jak np. substancje radioaktywne, środki ochrony roślin, produkty biobójcze, produkty lecznicze, kosmetyki czy dodatki do żywności lub pasz, którymi obrót regulowany jest innymi przepisami wspólnotowymi, są wyłączone spod działania niektórych lub prawie wszystkich przepisów rozporządzenia. Rejestracji nie podlegają także substancje pozyskiwane z przyrody, o ile nie są one niebezpieczne i nie zostały zmodyfikowane chemicznie.

Kogo dotyczą przepisy rozporządzenia REACH?
Rozporządzenie REACH bezpośrednio dotyczy:

• Producentów substancji chemicznych mających siedzibę na terytorium Wspólnoty i wytwarzających te substancje na terytorium Wspólnoty w ilościach ponad 1 tonę rocznie.

• Importerów substancji chemicznych mających siedzibę na terytorium Wspólnoty i wprowadzających te substancje na obszar celny Wspólnoty w ilościach ponad 1 tonę rocznie.

• Wytwórców i importerów wyrobów pod warunkiem, że substancja zawarta jest w wyrobie w ilości łącznej ponad 1 tonę łącznie i zamierzone jest jej uwalnianie podczas normalnych warunków jej stosowania.

Przepisy rozporządzenia dotyczą także producentów preparatów (farb, lakierów, olejów, środków czyszczących i szeregu innych) oraz w pewnym zakresie także profesjonalnych użytkowników chemikaliów.

Jakie podstawowe obowiązki nakłada rozporządzenie REACH na przedsiębiorców?
Do podstawowych obowiązków przedsiębiorców wynikających z rozporządzenia REACH należy rejestracja wstępna i rejestracja właściwa (pełna). Jeżeli firma produkuje lub importuje substancje chemiczne, zarówno w ich postaci własnej, jak i jako składniki preparatów, a w niektórych przypadkach także jako składniki wyrobów (w ilości powyżej 1 tony rocznie), w okresie od 1 czerwca do 1 grudnia 2008 r. powinna dokonać bezpłatnej rejestracji wstępnej tych substancji. Jeżeli nie zostanie dopełniony ten obowiązek, zgodnie z rozporządzeniem REACH po 1 grudnia 2008 roku substancje nie poddane procedurze rejestracji wstępnej nie będą mogły znajdować się w obrocie na terytorium Wspólnoty. Oznaczać to może zaprzestanie dalszej działalności firmy.
Dopiero po dokonaniu kosztownej pełnej rejestracji tych substancji będzie je można dalej produkować lub importować. Jeżeli zostanie dokonana rejestracja wstępna to firma może skorzystać z okresów przejściowych określonych w art. 23 rozporządzenia i dokonać rejestracji wraz z innymi producentami i importerami tej substancji.

Co zrobić, aby spełnić wymagania nałożone rozporządzeniem REACH?
Przede wszystkim należy wskazać w przedsiębiorstwie osobę lub zespół osób odpowiedzialnych za spełnienie wymagań nałożonych przepisami REACH. Osoby te powinny być odpowiednio przeszkolone. Być może na początku pojawi się konieczność skorzystania z pomocy agencji konsultingowych lub powierzenia innej instytucji obowiązków strony trzeciej, o której mowa w art. 4 rozporządzenia REACH.
Następnie należy sporządzić wykaz wszystkich substancji, które firma produkuje, importuje lub stosuje (jako takie lub w preparatach albo wyrobach). Potem należy sprawdzić, w odniesieniu do każdej z tych substancji, czy podlega ona przepisom rozporządzenia REACH, a jeżeli podlega, to którym. Jeżeli:

• firma jest producentem lub importerem substancji (jako takiej lub w preparacie) – ma obowiązek jej rejestracji, a wcześniej rejestracji wstępnej (do 1 grudnia 2008 r.),

• firma jest producentem lub importerem wyrobu, z którego substancja jest uwalniana w sposób zamierzony – ma obowiązek jej rejestracji, a wcześniej rejestracji wstępnej (do 1 grudnia 2008 r.), o ile nie była zarejestrowana w odniesieniu do tego zastosowania (w tym łańcuchu dostaw),

• firma jest dystrybutorem – ma obowiązek przekazywania informacji w łańcuchu dostaw,

• firma jest dalszym użytkownikiem – jest zobowiązana spełnić wymagania określone w Tytule V rozporządzenia REACH.

W każdym z tych przypadków firma musi już teraz nawiązać kontakt z dostawcami kupowanych przez siebie chemikaliów lub wyrobów, w celu zorientowania się, czy będą nadal dostępne i ustalenia planu dalszych działań.

Jakie mogą być koszty wdrożenia rozporządzenia REACH w Polsce?
Według szacunków Ministerstwa Gospodarki opublikowanych w czerwcu 2006 r koszty wdrożenia rozporządzenia REACH w Polsce dla producentów, importerów oraz dalszych użytkowników substancji w postaci własnej i w preparatach wyniosą od 194 milionów euro (scenariusz optymistyczny) do 266 milionów euro (scenariusz pesymistyczny). Koszty rejestracji, testowania i udzielania zezwoleń zostały oszacowane odpowiednio na kwotę od 164 milionów euro (scenariusz optymistyczny) – 236 milionów euro (scenariusz pesymistyczny). Pozostałe koszty (ok. 30 milionów euro) są to m.in. koszty opracowania kart charakterystyki, rejestracji półproduktów, itp.
Drugi element kosztów stanowią koszty ponoszone przez importerów artykułów użytkowych. Koszty te szacuje się na ok. 150 milionów euro. Ich poziom jest niepewny, ponieważ wciąż nie wiadomo dokładnie, jak będzie przebiegała w praktyce procedura opracowywania raportów dla tej grupy produktów.
Tak więc łączne koszty mogą wynieść od 344 milionów euro (scenariusz optymistyczny) do 416 milionów euro (scenariusz pesymistyczny). Są to koszty wysokie a jeżeli dołożymy do nich jeszcze całą machinę biurokratyczną związaną z wdrożeniem rozporządzenia REACH to będą jeszcze wyższe.

Jakie ewentualne zagrożenia mogą wynikać z wdrożenia systemu REACH?
Według Ministerstwa Gospodarki za podstawowe zagrożenia dla polskich przedsiębiorstw, wynikające z wdrożenia systemu REACH należy uznać:

• Redukcję miejsc pracy oraz obniżenie przychodów ze sprzedaży z powodu wstrzymania niektórych produkcji na skutek wysokich obciążeń wynikających z realizacji wymogów systemu REACH. Dotyczy to zarówno małych i średnich przedsiębiorstw jak i niektórych instalacji w dużych firmach chemicznych;

• Zmniejszenie lub całkowitą rezygnację z prac badawczo-rozwojowych w zakładach, które będą musiały przeznaczyć środki na realizację obowiązków wynikających z systemu REACH. Spowoduje to dalsze obniżenie możliwości konkurowania polskich przedsiębiorstw chemicznych na rynku międzynarodowym, a nawet eliminację z tego rynku.

Gdzie szukać niezbędnych informacji?
Informacje dotyczące systemu REACH to około 3800 stron różnego typu dokumentów (ok. 300 stron to tekst rozporządzenia REACH a ok. 3500 stron stanowią dokumenty pomocnicze: przewodniki i instrukcje). Aby „przedrzeć się” przez tę ilość dokumentów niezbędne jest korzystanie z pomocy wyspecjalizowanych instytucji.
Tekst rozporządzenia oraz inne informacje można znaleźć na stronie Biura do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych (http://www.chemikalia.gov.pl) oraz na stronie Ministerstwa Gospodar-ki (http://www.mg.gov.pl/REACH/).
Pomoc dotyczącą określenia obowiązków nałożonych rozporządzeniem REACH można uzyskać w:

• Biurze ds. Substancji i Preparatów Chemicznych, które zostało ustanowione jako krajowe centrum informacyjne ds. REACH (http://reach.gov.pl/),

• Punkcie Konsultacyjnym Ministerstwa Gospodarki mieszczącym się w siedzibie Instytutu Chemii Przemysłowej im. prof. I. Mościckiego (ul. Rydygiera 8, 01-793 Warszawa; tel. 0-22-568-20-33, tel./fax: 0-22-568-26-67; e-mail: reach(at)reach-info.pl; http://www.reach-info.pl/)

• Europejskiej Agencji Chemikaliów (http://ec.europa.eu/echa/ lub strona polskojęzyczna http://echa.europa.eu/home_pl.asp) - w szczególności warto skorzystać z Nawigatora zamieszczonego w zakładce REACH na stronie Agencji,

• Punkcie Konsultacyjnym ds. REACH przy Instytucie Przemysłu Organicznego w War-szawie (http://reach.ipo.waw.pl)

Warto również skorzystać z informacji zamieszczonych na stronie Europejskiego Biura Chemicznego (http://ecb.jrc.it/), gdzie między innymi publikowane są wytyczne precyzujące, w jaki sposób spełnić wymagania nałożone rozporządzeniem REACH.

Literatura:
W przygotowaniu niniejszego tekstu (traktowanego jako typowy tekst informacyjny) wykorzystano Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (http://eur-lex.europa.eu/pl/index.htm – Dz. U. L 136 z 29.05.2007 r.) oraz informacje zawarte na stronach internetowych:

• Ministerstwa Gospodarki: http://www.mg.gov.pl/REACH/,

• Biura do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych: http://www.chemikalia.gov.pl,

• Krajowego Centrum Informacyjnego ds. REACH: http://reach.gov.pl/,

• Punktu Konsultacyjnego Ministerstwa Gospodarki: http://www.reach-info.pl/

• Europejskiej Agencji Chemikaliów: http://ec.europa.eu/echa/ lub http://echa.europa.eu/home_pl.asp.

Wykorzystano również dokument opracowany przez Departament Przemysłu Ministerstwa Gospodarki "Informacja na temat szacunkowych kosztów przyjęcia pakietu legislacyjnego REACH dla przedsiębiorców" z 22 czerwca 2006 r opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki http://www.mg.gov.pl/REACH/REACH+dokumenty/.